ไม่รู้เบอร์เฟืองโซ่ ไม่ต้องถอดเครื่อง! 5 วิธีวัดโซ่และเฟืองโซ่จากของจริงก่อนสั่งซื้อ

มีโซ่หรือเฟืองโซ่อยู่ แต่ไม่รู้ว่าเป็นเบอร์อะไร?

ปัญหาที่พบได้บ่อยในโรงงานอุตสาหกรรมคือ

• โซ่ขาด แต่ไม่ทราบเบอร์โซ่
• เฟืองโซ่สึกหรอ แต่ไม่มี Drawing เดิม
• เครื่องจักรเก่า ไม่มีข้อมูลผู้ผลิต
• ต้องการสั่งอะไหล่ด่วน แต่ไม่ทราบสเปก

หลายคนคิดว่าต้องถอดโซ่ออกมาวัดหรือส่งตัวอย่างไปให้ร้านค้าเท่านั้น ความจริงแล้ว สามารถตรวจสอบเบอร์โซ่และเฟืองโซ่ได้จากการวัดขนาดพื้นฐานเพียงไม่กี่จุด บทความนี้จะอธิบาย 5 วิธีที่นิยมใช้ในงานซ่อมบำรุงและงานออกแบบเครื่องจักร

เบอร์โซ่คืออะไร

เบอร์โซ่ (Chain Number) คือรหัสที่ใช้กำหนดขนาดของโซ่ส่งกำลัง

ตัวอย่างที่นิยมใช้ในงานอุตสาหกรรม

• RS40
• RS50
• RS60
• RS80
• RS100
• RS120

ยิ่งเบอร์โซ่ใหญ่

• Pitch จะใหญ่ขึ้น
• ลูกกลิ้งใหญ่ขึ้น
• แผ่นข้างหนาขึ้น
• รับแรงดึงและแรงบิดได้มากขึ้น

วิธีที่ 1 วัด Pitch ของโซ่ (แม่นยำที่สุด)

Pitch คือระยะห่างระหว่างศูนย์กลางสลักโซ่ 2 ตัวที่อยู่ติดกัน เป็นวิธีมาตรฐานที่ใช้ระบุเบอร์โซ่

วิธีวัด

ใช้เวอร์เนียร์คาลิปเปอร์วัดจากศูนย์กลางสลักตัวที่ 1 ถึงศูนย์กลางสลักตัวที่ 2

ตารางเปรียบเทียบ Pitch

ตัวอย่าง

หากวัดได้ประมาณ 19 mm สามารถสรุปได้ว่าเป็น RS60

วิธีที่ 2 วัดหลายข้อพร้อมกัน (10 Pitch Method)

กรณีโซ่เก่าสึกหรอ การวัดเพียง 1 Pitch อาจคลาดเคลื่อน จึงนิยมวัด 10 Pitch แล้วนำมาหาร 10

ตัวอย่าง

วัดระยะได้ 190.5 mm นำมาหาร 10

190.5 ÷ 10 = 19.05 mm

จึงสรุปได้ว่าเป็น RS60

วิธีนี้ให้ความแม่นยำสูงกว่าการวัดเพียงข้อเดียว

วิธีที่ 3 วัดขนาดลูกกลิ้ง (Roller Diameter)

หากไม่สามารถวัด Pitch ได้ สามารถวัดเส้นผ่านศูนย์กลางลูกกลิ้งของโซ่ แล้วนำไปเทียบกับตารางมาตรฐาน

วิธีที่ 4 นับจำนวนฟันและวัด OD ของเฟืองโซ่

ในหลายกรณี โซ่สูญหายไปแล้ว เหลือเพียงเฟืองโซ่ ก็ยังสามารถตรวจสอบเบอร์โซ่ได้

สิ่งที่ต้องวัด

• จำนวนฟัน (Number of Teeth)
• เส้นผ่านศูนย์กลางวงนอก (OD)

จากนั้นนำข้อมูลไปเทียบกับแคตตาล็อกของผู้ผลิต

ตัวอย่าง

เฟืองโซ่

• 20 ฟัน
• OD ประมาณ 132 mm

เมื่อนำไปเทียบกับแคตตาล็อก อาจระบุได้ว่าเป็น RS50-20T หาก OD ใหญ่กว่านี้อย่างชัดเจน อาจเป็น RS60-20T

ดังนั้น

การนับจำนวนฟันร่วมกับการวัด OD เป็นวิธีที่นิยมใช้มากในงานซ่อมบำรุง

วิธีที่ 5 วัดความกว้างร่องฟันเฟือง

อีกวิธีหนึ่งที่ช่างซ่อมบำรุงนิยมใช้คือ วัดความกว้างของร่องฟันเฟือง หรือวัดความหนาของฟันเฟือง

เนื่องจากแต่ละเบอร์โซ่มี

• Roller Diameter
• Width Between Inner Plates

ไม่เท่ากันจึงทำให้ความกว้างร่องฟันเฟืองแตกต่างกันตามไปด้วย

ตัวอย่างลักษณะทางกายภาพ

RS40

• ฟันเฟืองเล็ก
• ร่องฟันแคบ

RS50

• ร่องฟันกว้างขึ้น

RS60

• ฟันหนาและแข็งแรงขึ้น

RS80

• ฟันเฟืองใหญ่
• ร่องฟันกว้างอย่างชัดเจน

ช่างที่มีประสบการณ์มักสามารถแยก RS40 กับ RS80 ได้ด้วยตาเปล่า

หากมีแต่เฟืองโซ่ ควรวัดอะไรบ้าง

หากต้องการส่งข้อมูลให้ผู้ขายช่วยตรวจสอบ

ควรแจ้ง

• ✔ จำนวนฟัน
• ✔ OD
• ✔ ขนาดรูเพลา
• ✔ ความกว้างร่องฟัน
• ✔ รูปถ่ายด้านหน้า
• ✔ รูปถ่ายด้านข้าง

ข้อมูลเหล่านี้เพียงพอสำหรับการระบุเบอร์โซ่ได้ในหลายกรณี

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

▶ วัด OD อย่างเดียว

ไม่สามารถระบุเบอร์โซ่ได้ 100% เพราะเฟืองต่างจำนวนฟันอาจมี OD ใกล้เคียงกัน

▶ วัดความกว้างอย่างเดียว

อาจเกิดความคลาดเคลื่อนจากการสึกหรอ

▶ ใช้โซ่คนละเบอร์กับเฟืองเดิม

แม้จะใกล้เคียงกันก็ไม่สามารถใช้งานร่วมกันได้ เนื่องจาก Pitch ไม่ตรงกัน

วิธีที่แม่นยำที่สุด

หากมีทั้งโซ่และเฟือง ควรตรวจสอบตามลำดับดังนี้

1. วัด Pitch ของโซ่
2. วัดหลาย Pitch เพื่อยืนยัน
3. วัด Roller Diameter
4. นับจำนวนฟันและวัด OD
5. วัดความกว้างร่องฟัน

เมื่อใช้ข้อมูลร่วมกัน จะสามารถระบุเบอร์โซ่ได้อย่างแม่นยำ

สรุป

หากไม่ทราบว่าโซ่หรือเฟืองโซ่ที่ใช้งานอยู่เป็นเบอร์อะไร ไม่จำเป็นต้องถอดเครื่องจักรออกทั้งหมด

สามารถตรวจสอบได้จาก

• Pitch ของโซ่
• ขนาดลูกกลิ้ง
• จำนวนฟันเฟือง
• ค่า OD
• ความกว้างร่องฟัน

โดยวิธีที่แม่นยำที่สุดคือการวัด Pitch ของโซ่ แล้วนำไปเทียบกับมาตรฐาน

การระบุเบอร์โซ่ได้ถูกต้องตั้งแต่แรก จะช่วยลดความผิดพลาดในการสั่งซื้อ ลดเวลาหยุดเครื่องจักร และช่วยให้สามารถเปลี่ยนอะไหล่ได้อย่างรวดเร็วและถูกต้อง

สอบถามสเปกและขอใบเสนอราคาได้ทันที

LINE ID: @thewinnerpart